PostgreSQL Migration Stratejileri: Zero-Downtime ve Geri Alma

Bu rehberde ne öğreneceksiniz?

Bu yazı bir haber özeti değil; adım adım uygulayabileceğiniz bir öğretici makale (tutorial) formatındadır. Her bölümün sonunda pratik çıkarımlar ve üretim ortamında karşılaşacağınız senaryolar yer alır.

• Expand-contract deploy sırasını uygulamak
• Geriye dönük uyumlu migration yazmak
• Büyük tablo için concurrent index
• Rollback planı oluşturmak

Ön koşullar

Rehberi verimli takip etmek için aşağıdaki bilgilere aşina olmanız önerilir. Eksik hissettiğiniz konularda ilgili bölümde ek kaynak ipuçları bulacaksınız.

• Prisma şema
• SQL ALTER TABLE

Güncellik ve teknoloji yığını

Makale 2026 itibarıyla güncellenmiştir. Örnekler ve API referansları şu yığınla uyumludur: PostgreSQL 16, Prisma Migrate, expand-contract pattern. Eski sürüm dokümantasyonu ile karıştırmamak için major versiyon farklarını özellikle belirttik.

Framework sürümleri hızla değişir; kalıcı olan prensipler (güvenlik, katman ayrımı, ölçüm) bu rehberin omurgasını oluşturur.

Expand-contract pattern

Önce ekle (expand), sonra kodu geçir (migrate), en son sil (contract).

Deploy 1: nullable yeni kolon. Deploy 2: uygulama yeni kolonu yazar. Deploy 3: NOT NULL + default. Deploy 4: eski kolon drop.

Expand-contract pattern — Uygulama adımları

Aşağıdaki adımları sırayla uygulayın. Her adım tamamlandığında bir sonrakine geçin; özellikle güvenlik ve veri bütünlüğü adımlarını atlamayın.

Adım adım uygulama

Aşağıdaki sırayı takip edin. Her adımı tamamlamadan bir sonrakine geçmeyin; özellikle güvenlik ve veri katmanı adımları atlanmamalıdır.

1. Migration PR'ı küçük tutun
2. Her adımda geri alınabilir kod yolu bırakın
3. Veri backfill script'i idempotent olsun

Prisma migrate ve shadow DB

CI'da migrate diff ve shadow database ile kırık migration erken yakalanır.

# Üretim öncesi
npx prisma migrate deploy
npx prisma migrate status

Büyük tablo ve lock

CREATE INDEX CONCURRENTLY production lock süresini azaltır.

Production ortamında PostgreSQL migration ile ilgili en sık görülen sorun, geliştirme ortamındaki varsayımların (küçük veri seti, tek kullanıcı, sıcak cache) canlı trafikte çökmemesidir. Bu yüzden her değişiklikten önce yük testi veya en azından p95 latency ölçümü yapın.

Structured logging (request id, route, süre, kullanıcı id’si — PII olmadan) ve hata oranı alarmları, sorunları kullanıcı şikayetinden önce yakalamanızı sağlar. Log’da stack trace tutun; kullanıcıya generic mesaj gösterin.

Dokümantasyonu kod ile birlikte güncelleyin: README, ADR (Architecture Decision Record) veya ekip wiki’sinde “neden bu kararı aldık?” sorusunun cevabı gelecekteki sizin en büyük yardımcınızdır.

Dikkat: Transaction içinde CONCURRENTLY kullanılamaz; ayrı migration dosyası açın.

Derinlemesine: Senaryo çalışması

Gerçek bir ekip senaryosu: Cuma akşamı deploy sonrası hata oranı yükseldi. Aşağıdaki kontrol listesi ile kök nedeni daraltın.

Son deploy diff'ine bakın: şema migration, env değişikliği, feature flag açılışı.

Trace id ile tek bir başarısız isteği uçtan uca izleyin (edge → server → DB).

Gerekirse kill switch veya önceki imaja rollback; veri migration geri alınamazsa kod rollback yeterli olmayabilir.

Adım adım uygulama

Aşağıdaki sırayı takip edin. Her adımı tamamlamadan bir sonrakine geçmeyin; özellikle güvenlik ve veri katmanı adımları atlanmamalıdır.

1. Metrik panosunda hata oranı ve p95 latency
2. Log'da son 15 dakika exception grupları
3. Son başarılı deploy tag'ine dönüş kararı

Production checklist

Canlıya çıkmadan önce bu maddeleri review edin.

Production ortamında üretim ortamı ile ilgili en sık görülen sorun, geliştirme ortamındaki varsayımların (küçük veri seti, tek kullanıcı, sıcak cache) canlı trafikte çökmemesidir. Bu yüzden her değişiklikten önce yük testi veya en azından p95 latency ölçümü yapın.

Structured logging (request id, route, süre, kullanıcı id’si — PII olmadan) ve hata oranı alarmları, sorunları kullanıcı şikayetinden önce yakalamanızı sağlar. Log’da stack trace tutun; kullanıcıya generic mesaj gösterin.

Dokümantasyonu kod ile birlikte güncelleyin: README, ADR (Architecture Decision Record) veya ekip wiki’sinde “neden bu kararı aldık?” sorusunun cevabı gelecekteki sizin en büyük yardımcınızdır.

• Rate limit ve timeout tanımlı
• Secret'lar secret manager'da
• Health check ve readiness probe çalışıyor
• Alarm eşikleri tanımlı (5xx, latency)

Sık yapılan hatalar

Aşağıdaki tuzaklar eğitim ortamlarında nadiren, production'da ise pahalıya mal olur. Code review checklist'inize eklemenizi öneririz.

• Tek deploy'da NOT NULL + drop
• Backfill olmadan constraint
• Restore testi yapmamak

Pratik alıştırmalar

Okumak yeterli değildir; öğrenmeyi pekiştirmek için küçük bir side-project veya mevcut kod tabanınızda şu görevleri uygulayın:

1. Nullable → required geçiş planı yazın
2. Rollback SQL hazırlayın

Özet ve sonraki adımlar

Bu rehberdeki prensipleri tek seferde tüm projeye uygulamaya çalışmayın. Önce tek bir route veya modül seçin, ölçün, sonra yaygınlaştırın.

• Blue-green DB
• Read replica lag gözlemi